Het is 4 mei. Dodenherdenking. We herdenken. Een dag erna vieren we. En weer een dag erna pakken we de draad en de wapens weer op. Maar nu is het 4 mei. Na de toespraken en kransleggingen zijn er overal in het land theatrale evenementen. Bekend geworden onder de noemer ‘Theater Na De Dam’.
Er wordt wat afgedamd. Niet dat elke stad een Dam heeft. Groningen in elk geval niet meer. Maar met een beetje fantasie zou het kunnen zijn dat onder de Grote Markt de Hunze stroomt. In Groningen slaan De Noorderlingen, De Filmschool, Noordpool Troupe en NITE en leerlingen van de Internationale Schakel Klas (ISK) de handen ineen.
De informatie op internet is wat diffuus. Er wordt gerept over een audiotour welke om half negen begint en een aansluitende theatervoorstelling drie kwartier later. Ik meld me iets voor half negen. En word direct welkom geheten door de artistiek directeur van de Noorderlingen. Het begint om half tien en zij reserveert een uitstekende plaats voor mij. Een krap uur later zit ik op een vorstelijke plek. De kerk is goed bezet. De damstenen staan opgesteld, het spel kan beginnen.
Voor het orgel staat een orkest.
Ik zie en hoor strijkers, blazers en percussie. Een mini-Metropole. Er is dit keer gekozen voor een visueel concert; een partituur die alles raakt wat we waren, zijn en worden. Vanuit het nu staan we stil bij wat ooit was en vragen we: hoe nu verder? Het is een spel van associëren. Iedereen haalt er het zijne/hare/Xe uit. Resolve: oplossen. Er valt nogal wat op te lossen in deze wereld. Het is vooral een muzikale belevenis gelardeerd met projecties. Onder leiding van Sander Roux zijn er veel beelden geschoten. Close-ups van leerlingen van de Noorderlingen en meer. Ontmoetingen, pas-de-deux. Indringend is het absoluut. Die worden geprojecteerd, eerst op de pilaren en later op de gewelven. Ontzettend knap gedaan. Vaak doen de gewelven niet onder voor die in de Sint Pieter. De muziek is fantastisch! Wie o wie is de componist?
Hartverscheurend wordt het als de beelden worden vermengd met beelden van honderden vliegtuigen die duizenden para’s droppen. Hoe zou het zijn om als soldaat boven een wildvreemd land gedropt te worden? Waar kom je terecht op het dambord? In een vuurlinie, in een boom, op een open veld? Waar moet je heen, wie kun je vertrouwen? Moet je meteen het vuur openen of een gesprek aangaan? Ik sluit mijn ogen en luister naar de fantastische muziek. En vraag me weer af: wie o wie is de componist? Ik hoor iets van Prokofiev, Arvo Part. Ik doe geen volgende zet voor ik weet wie deze schitterende muziek heeft bedacht.
Resolve: oplossen. Ik kan het niet. Ik sluit mijn ogen en associeer.
Met een verhaal wat ik maanden geleden tot mij nam. Over een groep Joodse Françaises. Die in het concentratiekamp met een pluizig gemaakt takje en modder dagelijks nog iets van maquillage trachtten aan te brengen op hun gezichten. En uiteindelijk als groep naakt en uitgehongerd, luidkeels de Marseillaise zingend, de gaskamers inliepen. Ik denk aan het verhaal van onze Duits/Joodse bovenbuurvrouw in Rotterdam. Haar zuster had drie kinderen met een verstandelijke beperking. Zij werden niet eens eerst vergast maar levend de ovens ingeworpen.
Ik denk aan de twintig LGBTHIQ+ asielzoekers waarmee ik het prachtige theaterproject in het Stadhuis heb mogen doen. Mensen die in landen van herkomst een levenslange gevangenisstraf of zelfs de dood wacht. Ik denk aan Willem Johan Cornelis Arondéus: een Nederlandse beeldend kunstenaar, illustrator, tapijtwever, auteur en verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog die openlijk voor zijn homoseksualiteit uitkwam en in 1943 gefusilleerd werd. Aan hem en zijn laatste woorden: ‘Zeg tegen de wereld dat niet alle homoseksuelen lafaards zijn’. Ik denk tenslotte ook even aan mijzelf. Iemand die altijd op zijn hoede is, altijd achterom kijkt. En ik denk aan: wie o wie is de componist?
Ik vind dammen geen fijn spel. Ik houd erg van remises. Of meer nog: ik gun mijn medespelers graag de overwinning. Of nog meer nog: van het opzetten en niet spelen. Het is daarna altijd veel prettiger om het glas heffen op vriendschap, heb ik gemerkt. Vóór de dam weten we allemaal wel wat er niet heel goed is gegaan. Het gaat juist om na de dam. Na nu dus.
Makers
Spelers van De Noorderlingen, videomakers van De Filmschool, musici van de Noordpool Troupe en NITE en leerlingen van de Internationale Schakelklas (ISK)
Hoofdfoto: © Stan Schaberg. Resolve, Theater Na De Dam
Maak kennis met: Marcel den Os
Dio van Velden
Verhalen
