Het Nederlands Bach Consort is een Nederlands vocaal ensemble, opgericht in 2021 door sopraan Heleen Koele en countertenor Sytse Buwalda. Met als thuisbasis Zwolle. Zoals de naam al doet vermoeden, staat de muziek van de Duitse componist van barokmuziek Johann Sebastian Bach (Eisenach 1685 - Leipzig 1750) centraal. Het consort heeft een aantal vaste zangers en werkt per project samen met andere musici en solisten.
Ik ben te gast in de prachtige en inmiddels zeer vertrouwde Synagoge van Groningen. De hartelijke directeur Geert Volders begroet een ieder. Heel druk is het niet: er zijn zo’n kleine dertig bezoekers. Tevens zijn er koffie, thee en versnaperingen. Gastvrouwen en -heren geven her en der informatie over gebouw, de Joods-Groningse geschiedenis en activiteiten. Ik houd van die knusse sfeer.
Er was eens… een kookboek.
Een kookboek uit 1952 van Pilaff Bey met als titel Het fornuis van Venus. Een curieuze verzameling van "afrodiserende recepten" (liefdesrecepten). Pilaff Bey is het pseudoniem van de Britse auteur Norman Douglas. Voor de artistieke kern van het Nederlands Bach Consort aanleiding om op te staan tegen de verpreutsing van de samenleving.
Afrodisiaca intrigeren al duizenden jaren. Het zijn vermeende seksuele oppeppers vernoemd naar Aphrodite (ook: Venus): de Griekse godin van de liefde en schoonheid. Eetbare producten welke de potentie en wellust zouden bevorderen. Om de geur en smaak, de vorm, de exclusiviteit of toch bepaalde ingrediënten. De lijst is eindeloos maar algemeen vermaard zijn oesters, asperges, cacao, vijgen, amandelen, kaviaar en saffraan. Maar ook dankzij dagelijks een emmertje van een meer hedendaags product als Bulgaarse yoghurt schijnen mannen te exploderen.
In het oude Egypte smeerden mannen hun zaakje in met zalf van honing en peperkorrels. In het antieke Griekenland juist met zalf van varkenslever en Attische honing. ‘Zaakje’ is in het Grieks pragma. Of de zalf ook pragmatisch was, vermelden de bronnen niet. Dubbelzinnigheid komt in alle talen voor. Avocado is Azteeks voor testikel. Maar daarover later meer.
Ovidius zwoer bij uien en honing, Perzen zetten bossen lelies naast de stonde, Keizer Montezuma en Marquis de Sade dronken minstens veertig kopjes cacao per dag, Madame de Pompadoer voerde haar man Lodewijk XV truffels, Casanova verslond dagelijks vijftig oesters (de flavonoïden en overvloedig zinkgehalte zorgden voor goed sperma) en Marie-Antoinette propte een dozijn kwartels en patrijzen naar binnen wanneer haar man Lodewijk XVI zich aandiende.
Dieren moesten het vaker ontgelden. De afscheidingen Muskus (van het Muskushert) en Ambergrijs (van de Potvis) kostte menig dier het leven en waren uiterst kostbaar. Ui en knoflook werd ook wel de ‘muskus van de armen’ genoemd. Spaanse Vlieg is een gemalen kevertje en de neushoorn wordt al decennia met uitsterven bedreigd.
Eten in combinatie met seksualiteit inspireerde ook menig filmmaker.
Bekend is The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover (1989) van Peter Greenaway met prachtige muziek van Michael Nyman, kostuums van Jean-Paul Gaultier en gerechten van de Italiaanse chef-kok Giorgio Locatelli. Of het latere Estômago (Marco Jorge, 2007) boordevol erotiek, gastronomie en een crime passionel.
Dubbelzinnigheid in taal: ook die is van alle tijden. In de tweede helft van de Renaissance (1490-1620) werd West-Europa geïnfecteerd. William Shakespeare en schrijver/componist Thomas Morley gingen op avontuur. Evenals de Nederlandse Jacob Obrecht. En de muziek van Bach bleek zich uitmuntend te lenen voor anoniem geschreven stukken. De uitgevoerde werken worden gepresenteerd als een heus menu. Met amuses, voor- en hoofdgerechten en een dessert met bubbels. De vier zangers worden begeleid door cello, accordeon en gitaar. Het programmaboekje (mooi en uitvoerig) vermeldt een luit maar ik meen toch zeker een gitaar te zien en horen. Maar wellicht waren die zintuigen reeds in prikkelender sferen.
De voorgerechten zijn zoals ze behoren te zijn: licht verteerbaar en zinnenprikkelend.
De zang is fris. Een knappe prestatie want de composities van Dowland en Morley zijn zeker niet eenvoudig.
Het lied ‘Will you buy a fine dog’, beter bekend als ‘Dildo song’, stamt uit de zeventiende eeuw. Een fine dog verwijst naar een seksspeeltje met een buis in de kern waar warme vloeistof doorheen geperst kon worden. Dubbelzinnige liedjes werden populair. ‘Altijd is Kortjakje ziek’ (over een dame van lichte zeden die alle dagen, behalve zondag, in bed doorbrengt) en ‘Hop Marjanneke’ zijn voorbeelden. Kinderliedjes waar menig ouder om kon gniffelen. Ruim twee eeuwen ouder is het ‘Meisken es u cutkin ru?’ van Jacob Obrecht. Door Gerrit Komrij hertaald als ‘Meisje, is je kutje rauw?’ Dat ging zelfs de uitvoerenden van vanavond iets te ver en zij maakten er keursje van. Verwijzend naar keurslijfje.
Op een cantate van Bach volgt een operette-achtige scène. Op haar 65ste verjaardag heeft ene Wies genoeg van haar huwelijk. Ze dumpt haar kerel en slaat een CV-monteur aan de haak welke slechts enkele jaren ouder is dan haar zoon. Als een bezorger van de Gall & Gall een doos wijn komt afleveren, valt die ook als een blok voor de monteur. Als een menage a trois vertrekken ze op liefdesreis naar Wenen. Eind goed, al goed. Bijna al goed: zoonlief blijft mokkend achter.
Het is een amusant dessert met het zoet en een zuurtje.
Het smelt op de tong, knarst tussen de tanden. Het is vooral ontzettend knap en goed gezongen. Al dat eten moet zakken en er wordt vrolijk uitgebuikt met de ‘Horizontale polonaise’ van Robert Long (1943-2006).
Wat een origineel idee en wat een uitmuntende uitvoering! Dit muzikale diner is uiterst liefdevol en zorgvuldig samengesteld. Ik was een gretige tafelgast en heb genoten van de verwennerijen. Een piepklein gaatje had ik nog over. Een heerlijke rundvleeskroket uit de muur bood soelaas. Om met Ria Valk te zingen: ‘De liefde van de man gaat door de maag’…
Makers
Zang: Heleen Koele, Sytse Buwalda, Dolf Drabbels en Roele Kok
Muziek: Renée Bekkers, Doris Hochscheid en David van Ooijen
Regie: Rata Kloppenburg
Muzikale leiding: René Veen
Dio van Velden
Verhalen
