'All you need is love!' Of: 'Liefde is lijden'?

Was het wel zo handig om een ex-geliefde auditie te laten doen voor een theaterproductie waar alles van afhangt? Dat is een van de grote vragen in 'Herzschmerz': de nieuwste voorstelling van Antiklimax. Terwijl de hoofdrolspelers zichzelf dreigen te verliezen in de personages van deze roman, staat de buitenwereld in brand. Wie is wie en kan de liefde écht alles overwinnen?

Antiklimax bestaat uit regisseur Koen van Seuren en acteur David Westera. Ze maken naar eigen zeggen: "… energiek en satirisch teksttoneel, dat het publiek uitnodigt te verbeelden voorbij de gebaande paden." (bron: website Antiklimax) Eerder volgde Theater 050 hun voorstellingen Peer Gynt (speelt David Westera) en Hamlet versus Don Quixote. Nu wordt het voor mij hoog tijd om de première van Herzschmerz te beleven in het Grand Theatre.

Tijdens hun vertolking van het toneelstuk Peer Gynt stond David Westera alleen op het toneel. Bij Hamlet versus Don Quixote vormde hij een energiek duo met Evalinde Lammers. Herzschmerz wordt gespeeld door een trio. Voor deze productie hebben de makers hun tanden gezet in het boek Het lijden van de jonge Werther van Goethe. Dit verhaal hebben ze omgezet naar onze tijd, waarin we overspoeld raken met romcoms, datingprogramma's en romantische liedjes. En ze stellen zichzelf de vraag: wat is liefde eigenlijk?

Elias wacht. In een anonieme, uitgeleefde hotelkamer, aan een willekeurige snelweg…

Elias (David Westera) heeft afgesproken met zijn oude vriendin Lucinde (Pleun de Roode). En nee: dat is niet om hun liefde nieuw leven in te blazen, maar om zijn toneelstuk te redden. Hij is dringend op zoek naar een nieuwe actrice en laat Lucinde auditie doen.

Herzschmerz van Antiklimax — © Niels "Knelis" Meijer, voorstelling 'Herzschmerz' van Antiklimax

Lucinde neemt afscheid van haar verloofde Theo (Mathieu Wijdeven) en verzekert hem: dit is écht een auditie. Theo besluit om voor de zekerheid in de lobby te blijven wachten…

Niet geheel toevallig is Elias' toneelstuk een bewerking van het boek Die Leiden des jungen Werthers (in het Nederlands: 'Het lijden van de jonge Werther') van Johann Wolfgang (von) Goethe (28 augustus 1749 – 22 maart 1832). Hij was onder meer wetenschapper, toneelschrijver, filosoof en romanschrijver. Op Goethes Wikipedia-pagina * valt te lezen dat hij een vrouw leerde kennen: Charlotte Buff. Oftewel: Lotte. Zij was verloofd met Goethes vriend Johann Christian Ketner. Aan Goethes vriendschap met het koppel kwam een einde. Goethe raakte meteen verliefd op Charlotte en een liefdesrelatie tussen hen was onmogelijk. Hij brak met haar en Johann.

Het lijden van de jonge Werther ** verscheen in 1774 als briefroman. Hoofdpersoon Werther correspondeert hierin met zijn vriend Wilhelm en vertelt over zijn ontmoetingen met… Lotte. Werther is meteen verliefd op haar, maar een liefdesrelatie tussen hen is onmogelijk. Lotte is verloofd met Albert en zal hem niet verlaten. Werther wordt goede vrienden met Lotte en Albert, maar lijdt hieronder. De wetenschap dat Lotte zijn liefde nooit zal beantwoorden, wordt een marteling. Werthers lijden wordt ondraaglijk en hierdoor kent het boek een tragisch einde. De roman van Goethe bleek een enorme impact te hebben. Het bracht zelfs een golf van suïcides teweeg. Goethe nam later afstand van het boek.

Terug naar onze tijd…

Al gauw komen we te weten dat Elias onder grote druk staat. Na het bijwonen van zijn vorige Werther-bewerking, is een jongere overleden door zelfdoding. Het gevolg is dat de producenten en de oorspronkelijke hoofdrolspeelster geen vertrouwen meer hebben. Er dreigt een streep door de voorstellingsdata. Elias zet alles op alles om zijn toneelstuk overeind te houden.

De auditie op de hotelkamer begint onwennig. Lucinde heeft al een tijd niet gespeeld: ze verkoos de lerarenopleiding en een 'steady carrière' boven een onzeker acteursbestaan. Naarmate de avond vordert, duiken beide spelers steeds dieper in hun rollen. Elias speelt Werther, Lucinde speelt Lotte. Hun teksten gaan gepaard met beroemde filmquotes, uit bijvoorbeeld Pulp Fiction en Gone with the Wind.

Een van de zinnen die hardop worden uitgesproken, luidt: "Frankly my dear, I don't give a damn." Maar Lucindes verloofde Theo kan de situatie wel degelijk iets schelen. We leren hem kennen als een degelijke, bijna saaie man die 'iets wil bereiken in de gemeente-politiek'. In de lobby dreigt hij al wachtend in te dutten. Als een hotelmedewerker (een grappige dubbelrol van David Westera) droogjes opmerkt dat de kamers voor een doel worden gebruikt, komt hij in actie en hij betreedt Elias' kamer…

Net als in het boek van Goethe ontstaat er een ingewikkelde driehoeksverhouding.

In de hotelkamer van Elias dreigen de drie hoofdrolspelers samen te vallen met de personages Werther, Lotte en haar verloofde Albert uit Het lijden van de jonge Werther. Ieder komt voor een keuze-moment te staan. Kies je voor een onzekere liefde of kies je toch voor de bekende weg? Een ding is zeker. Na deze reünie zal alles anders zijn.

Ondertussen wordt ook duidelijk dat de wereld buiten de hotelkamer verandert. We horen de kreten van demonstranten die de openbare orde omver willen werpen en de sfeer wordt grimmig. Er dreigen gevechten. Code rood.

Tijdens het schrijven van dit belevingsverslag moet ik denken aan het laatste nieuws. Ik zie de beelden voor me die snel zijn gemaakt vanuit hotelkamers in het Midden-Oosten. Code rood. Ik krijg het gevoel dat de actualiteit deze voorstelling aan het inhalen is. Kan de liefde écht alles overwinnen? Die vraag blijft staan. Wel wordt duidelijk dat de roman van Goethe na al die jaren zijn kracht niet heeft verloren. Het achterliggende thema – de impact van een onbereikbare liefde – blijft van alle tijden. Het zorgt in ieder geval voor een verrassende avond vol plotwendingen in het Grand Theatre.

Makers

Tekst en concept: Antiklimax
Regie: Koen van Seuren
Spel: David Westera, Mathieu Wijdeven, Pleun de Roode
Scenografie/kostuums: Caz Egelie
Lichtontwerp: Bogi Bakker
Dramaturgie: Luna Joosten
Techniek: Merijn Boers
Productieleiding: Annemarie Venema
Coproducent: Grand Theatre Groningen
Met bijdragen van: Gemeente Groningen, De Versterking, e.a.

^{Foto's: © Niels "Knelis" Meijer, voorstelling 'Herzschmerz' van Antiklimax}

Denk je aan zelfmoord of maak je je zorgen om iemand? Neem 24/7 gratis en anoniem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 of chat op 113.nl.