‘Foxtrot’ is een groot brok nostalgie. Wat had ik de eerste uitvoering graag gezien. Met Willem Nijholt, Gerrie van der Klei, Georgette Hagendoorn, Ronny Bierman en Trudy Labij. Maar het was 1977. Ik was nog te jong, woonde op het platteland en het enige theater wat tot mij kwam was af en toe een klucht van John Lanting op de kijkbuis.
Maar nu is het 2026. Ik ben oud en woon al jaren in de grote stad. En daar is ie weer: Foxtrot. En die ga ik beleven. Sinds twintig jaar is mijn liefde voor musicals wat bekoeld. Er waren jaren dat ik twee keer per jaar een weekend naar Londen ging en er zes verslond. In New York schuimde ik meest de off- en off-off-Broadway producties af maar de laatste avond trakteerde ik mijzelf altijd op een moddervette musical-caloriebom! Heerlijk! De laatste die ik in Groningen beleefde was een fantastische bewerking van Jesus Christ Superstar met een fenomenale Jeangu Macrooy. En nu Foxtrot!
Foxtrot was de vierde musical van het duo Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink. Geproduceerd door John de Crane. De allereerste was Heerlijk duurt het langst uit 1965. Daarvoor waren er in Nederland ook wel musicals te beleven. Dat waren Amerikaanse successen voorzien van Nederlandse tekst en cast zoals My Fair Lady (met Wim Sonneveld), Oliver Twist (met Johnny Kraaijkamp en Nelly Frijda) en Anatevka (met Lex Goudsmit). In de jaren vijftig was Porgy & Bess (eigenlijk een opera) zelfs in Nederland te zien.
Wat is het verhaal ook al weer?
Ik heb het thuis allemaal moeten nazoeken op een oude LP want: er is geen programmaboekje! Foxtrot speelt zich af in het interbellum: de tijd tussen de twee wereldoorlogen. De jaren dertig dus. Jaren van vrolijk vertier, zedeloos dansen in obscure nachtclubs (jazz & swing), Disneyfilms in de bioscopen en bloei van de Amsterdamse School. Maar ook de koersval op de effectenbeurs van Wall Street en de economische ineenstorting, de verzuiling en Hollandse kleinburgerlijkheid, de val van de Weimarrepubliek en het opkomende fascisme. Best een verwarrende tijd.
Ene Jules vormt samen met Lisette een derderangs zangduo in een louche nachtclub in Amsterdam. En dan is er het pension waarin zij beiden een kamer huren. Ene Josien, een provinciaals meisje met een zeer bemiddelde vader, neemt daar haar intrek en ja hoor… Josien wordt verliefd op Jules maar die is al ‘verloofd’ met een man die na een bal masqué in bed belandt met Josien die meteen zwanger raakt. Volgt u het nog? Voldoende ingrediënten dus voor een heuse klucht.
Maar Annie M. G. Schmidt schreef geen kluchten.
Ze had een enorm gevoel voor humor maar ook een scherpe pen waarmee ze feilloos de vingers op zere plekken kon leggen. En Harry Bannink componeerde de ene evergreen na de andere maar geen makkelijke schlagers. Vooral de grote ensemblestukken zijn architectonische hoogstandjes, gelardeerd met ultrakorte twee- of driespraken, tussenstukjes in een heel ander ritme en metier om uiteindelijk weer samen te komen.
Ik las dat “de teksten van Annie nog zo verrassend actueel” zijn. Nee, ze zijn tijdloos. En urgent. Na 49 jaar zijn vrouwen nog steeds niet gelijk aan mannen, zijn homo’s nog steeds het mikpunt van spot en agressie. Annie en Harry deden er tenminste wat aan. Meer dan iemand die typt dat “het allemaal nog zo verrassend actueel is”. MediaLane, het theaterbedrijf van Iris van den Ende, pakt de handschoen na 49 jaar weer op.
Ondanks het druilerige weer is het goed bezet. De balkons zijn vanavond niet in gebruik maar de flinke zaal is toch minstens driekwart gevuld. Ik heb een uitstekende plek aan het einde van de vijfde rij. Zo heb ik nog vrij zicht op het podium. Zoals verwacht zijn de pensionado’s in grote getalen present maar er zijn ook opvallend veel jongeren. Ik zit zeer op tijd op mijn plaats en mis dat vermaledijde programmaboekje. Zo’n heerlijk hoogglanzende souvenir-brochure. Als een herinneringsvaantje: het bewijs dat je erbij was, deelgenomen hebt. En als leidraad voor een verslag als dit. Er is het een en ander veranderd ten opzichte van de oerversie. De volgorde van de nummers, de titels. Nummers zijn opgeknipt en verspreid in de productie. We gaan het beleven. Het zaallicht dooft, het orkest zet in…
Het is één groot brok nostalgie.
De drukte aan decordoeken en -stukken welke steeds handmatig maar geroutineerd en geruisloos andere formaties vormen. Het orkest, deels zichtbaar op het achtertoneel, de enorme hoeveelheid rekwisieten en de vele kostuums. Zo zie je het zelden meer maar vanavond is het er weer. We beleven het openingsnummer. Nu: ‘De dertiger jaren’. Toen: ‘Foxtrot’.
De personages worden geïntroduceerd, situaties geschetst en de vrolijke sfeer neergezet. Heel klip en klaar. We zien en horen veel. Maar echt voelen doe ik het nog niet. De ‘vierde wand’, die niet bestaande scheidingswand tussen spelers en publiek, moet nog wagenwijd open. Het is vooral heel professioneel. Maar daarbij ook wat veilig en tuttig vind ik. In het origineel werden bezoekers met het fantastische ‘Niks aan de hand’ de pauze in gestuurd. Ik probeer me voor te stellen hoe opgewonden die sfeer van toen was. Wij krijgen ‘Maison Toinette’ (hoedjes passen) als pauzefinale mee. Leuk en energiek ensemblestuk, absoluut, maar een cliffhanger…
Na de pauze komt de boel op stoom. Nu openen we met ‘Niks aan de hand’. Een knallend startschot. Alles loopt soepel, spelers groeien in hun rollen. Vooral Marjolein Touw en uiteraard Gerrie van der Klei winden het publiek om hun vingers. Wat een vakmanschap van beide dames. Geweldige timing. In een enkel accent op een lettergreep, een blik, een wenkbrauw, heerlijk.
In de solo ‘Kleine, zwakke vrouw’ bewijst de inmiddels tachtigjarige Gerrie het tegenovergestelde.
De rest van de cast moet wel op de puntjes van de tenen in de coulissen staan om geen enkele seconde van deze vedette te missen. Om op een dag net zo te kunnen en mogen schitteren als zij nu doet. Ik hoop zo dat zeker mannelijke hoofrolspeler William Spaaij dit doet. Hij zingt, hij danst en hij speelt. En dat alles doet hij goed. Maar naar mijn mening mist hij net dat stuk flair, de lef die een act adembenemend maakt, bloedstollend zelfs. Daardoor klinkt de solo ‘Sorry dat ik besta’ (ofwel: ‘Romeo & Julius’) als een elegie, niet als een revolte. Maar ik weet vanzelf niets van de aanwijzingen van een artistiek team en regisseur.
Het nummer ‘Over tijd’ van rising star Teuntje Post ontroert diep. De finale was en is nog steeds het nummer ‘De laatste dans’. Meer opgewonden kun je een zaal niet verlaten. Ik hoor heel veel mensen het nog zingen, fluiten en neuriën op de weg naar buiten. In de toiletten en ook door de regen op weg naar de auto en de bushalte.
De credits heb ik niet voor u. Veel namen staan in het verslag maar dan doe ik het ensemble, het orkest en het creative team tekort. Toch een souvenir-brochure? Want alleen van het concert des levens………
Foto's: © Danny Kaan, musical 'Foxtrot', MediaLane
Dio van Velden
Verhalen
