Lachen, Lingo, lipgloss en leven!

In Theater de Machinefabriek delen vier vrouwen hun ervaringen. Onder het motto 'We listen and we don't judge' gaan ze moeilijke onderwerpen niet uit de weg. Bovenal is er ruimte voor plezier, dans, muziek en humor. Hoewel de leeftijden en achtergronden van de vrouwen verschillen, zijn zij met elkaar verbonden. Hun gezamenlijke kracht? 'Black Joy'!

Black Joy dus vanavond. Van Theater Oostpool en Dawn Collective. Theatermaker Priscilla Vaudelle tekende voor het concept, de teksten en de regie. Ze werkt met 'verbinding' als uitgangspunt. Black Joy draait om de persoonlijke verhalen van vier zwarte Nederlandse vrouwen. De website van Theater Oostpool belooft ons: "een aanstekelijke show (…) Met een soundtrack van Motown, soul, gospel, R&B en hiphop. Een voorstelling die raakt, die verbindt en die je niet mag missen." (bron: website Theater Oostpool: voorstelling Black Joy)

Een verfrissende benadering.

Ik besluit dat ik deze show niet wil missen. Persoonlijk snak ik naar meer verbinding in deze wereld; zeker nu een groepje mannen vooral bezig lijkt te zijn met ruzies, conflicten en oorlogen. Deze voorstelling wil vooral laten zien wat 'black joy' betekent voor de vier deelnemende vrouwen. Het draait om het vieren van geluksmomenten. Dat vind ik een mooi uitgangspunt in deze vreemde tijd.

De makers hadden ook terug kunnen gaan naar de pijnlijke geschiedenis en al het leed dat dit teweeg heeft gebracht, maar Priscilla Vaudelle kiest er bewust voor om dat niet te doen. In een reflectie zegt ze hier zelf over: "De pijn van het verleden hoeft niet opnieuw uitgesproken te worden om aanwezig te zijn. Je kent onze context, je voelt het aan alles. Maar we gaan het niet expliciet hebben over die pijn." (bron: website Theater Oostpool: Achtergrond 'Black Joy')

© Lowiegraphy, scènebeeld voorstelling 'Black Joy', Theater Oostpool en Dawn Collective

In de Machinefabriek is het druk. Er zijn zowel oudere als jongere bezoekers op deze voorstelling afgekomen. Bij de ticketcontrole kom ik erachter dat Theater 050 niet op de lijst staat. Mijn hand opent al automatisch de rits van mijn tas om te kunnen graaien naar een mailbevestiging. Iets waarmee ik kan bewijzen dat de toestemming geregeld is en dat ik hier mag zijn. Dat blijkt niet nodig. De medewerkster bij de deur zegt dat ik naar binnen kan gaan. Ik hoef mezelf dus niet te bewijzen…

Ik zoek een plek in de volle zaal. Het toneel is letterlijk en figuurlijk een rookgordijn. We zien een gesloten doek. Het podium daarachter is verlicht. Alleen de silhouetten van de vier actrices zijn zichtbaar. In willekeurige volgorde zijn dat: Daphne Masé, Samantha Cherish Wielkens, Miracle van de Ruit en Imanuelle Grives. We volgen hun bewegingen en stemmen.

Via de schaduwen op het doek worden we getuige van een opmerkelijk tafereel.

Een vrouw zit wijdbeens op een stoel. Een arts en twee co-assistenten willen haar onderzoeken en dragen haar op om sterk te zijn. Dat ze sterk is, staat ook in haar dossier. Ze kan het niet meer opbrengen: als zwarte vrouw altijd maar alle pijn en ongemakken dapper moeten doorstaan. Het liefst wil ze schreeuwen. Ze heeft pijn! En dat heeft ze al veel te lang!

De vrouw lijdt onder een onzichtbare pijn. Die blijft voor de artsen onverklaarbaar. Ze kunnen alleen iets met zichtbare pijn. Bovendien sluit de medische wetenschap aan bij het lichaam van een man, die gemiddeld 80 kilo weegt en geen menstruatiecyclus heeft. Als zwarte vrouw krijgt zij geen antwoord op haar hulpvraag. De pijn gaat dieper dan de vele paracetamolletjes die ze moet slikken. Ze moet bewijzen dat ze bestaat…

Het doek opent zich en de vrouwen staan er. Alle vier in een glimmende, leerachtige outfit en met glanzende, stevige schoenen. Van de pijnlijke beginscène is niks meer te merken: deze vrouwen zijn niet omver te blazen. Ze praten, dansen op muziek en hebben plezier met elkaar. En dat moet ook, want: "Een voorstelling moet geen therapie zijn!" Toch?

Vreugde met de snelheid van het licht.

In ongeveer anderhalf uur tijd nemen de vrouwen het publiek mee in hun vele momenten van 'black joy', hun geluksmomenten. Die herinneringen trekken in duizelingwekkende vaart aan ons voorbij. De beleving wordt versterkt door het toneelbeeld. De vier spelers bevinden zich op een ronddraaiend plateau, waarop verhogingen zijn aangebracht. Door het draaien verandert de functie van die stellage voortdurend: van een trap naar een schoolplein of een huiskamer. Prachtig en doeltreffend.

De vier vrouwen kennen vele geluksmomenten. Zo vertelt Miracle over haar tijd in New York; dat ze hier anoniem kon rondlopen, omdat er zoveel mensen op haar leken. Het geluksmoment van Imanuelle ligt dichter bij huis: samen met haar vader op de bank naar Lingo kijken en meeraden. Tussen alle woordbliepjes door benadrukt haar vader dat Immanuelle écht haar best moet blijven doen. Dat moet ze meer doen dan een ander. Want: als ze tienen haalt, en één keer een zes, dan zal de buitenwereld haar beoordelen op die zes.

Moeiteloos transformeren de vier spelers: van brutale tieners tot bemoeizuchtige tantes.

Met behulp van felgekleurde pruiken veranderen de spelers in opvallende personages. Ze nemen ons mee naar het jaar 1995. Als tieners tijdens de pauze moesten ze ertoe doen. En zeker niet wegkijken als iemand je aanstaarde. Het was een tijd waarin hun lipgloss dikker was dan hun zelfvertrouwen.

Wat later in de tijd zien we Daphne, in een rustige scène. Een van de vele pruiken is op een pruikenkop geplaatst; dit object is daardoor haar tante geworden. Daphne vertelt haar over de liefde die ze heeft gevonden en over haar jonge zoontje. Haar tante knikt instemmend. Grappig is ook het moment waarop er drie échte tantes op het podium staan. En dat de middelste tante allerlei gemene opmerkingen 'over en weer' moet doorgeven aan de andere twee.

Het meest humoristisch vind ik het moment waarop Samantha Cherish zichzelf transformeert in een dubieuze 'snorder'. Als illegale taxichauffeur neemt deze de drie andere vrouwen mee: "Als iemand iets vraagt, dan ben ik jullie oom." Er wordt flink afgedongen en gediscussieerd over de muziek in de auto. Dat laatste valt natuurlijk te verwachten bij R. Kelly. Deze scène is hilarisch, maar ook confronterend. Want blijkbaar rijden er helemaal geen reguliere taxi's in die omgeving. Dat laat voor mij een moment van uitsluiting zien.

Deze voorstelling is geen therapie. Toch?

Deze voorstelling is doordrenkt met plezierige en mooie momenten; veel teveel om op te noemen. Toch valt het mij op dat die vreugde gepaard gaat met pijnlijke vragen. Tegen het einde van de voorstelling hebben de vrouwen zich ontdaan van de pruiken. Ze zitten op de trap en zorgen voor elkaars haar. Ze delen hun pijnpunten en twijfels.

Maar wacht eens even: deze voorstelling zou toch helemaal niet over het verleden gaan? Of over pijn? Toch laten hun vragen voor mij wat anders zien. 'Hoe moet ik mijn kind opvoeden, moet ik hem al voorbereiden op de harde buitenwereld?' 'In Nederland word ik gezien als zwart, maar in Suriname zien ze mij als Hollander, ben ik niet zwart genoeg?' 'Mensen kijken als ik hand in hand loop met mijn moeder, alsof ik niet bij haar hoor.' 'Waarom moet ik sterk zijn, ook op de momenten waarop ik eigenlijk wil schreeuwen?'

Het zijn persoonlijke, eerlijke en pijnlijke vragen die de vier vrouwen hardop stellen. Ze hebben voor ons ook geen pasklare antwoorden. Wel blijven ze alle vier hun 'black joy' omarmen. Daphne spreekt uit dat zij haar zoontje onbevangen wil opvoeden, zonder angst. Dat is in ieder geval een prachtig begin en een ontroerend slot.