In de rubriek WIESDADANJA? gaan we in gesprek met Groningse theatermakers en organisaties die hen een podium bieden. Deze maand ontmoet ik Geert Volders, directeur van Synagoge Groningen. Wat gebeurt hier eigenlijk op theatergebied? Verrassend veel, zo blijkt…
Als je door de Folkingestraat loopt, is het onmogelijk om de synagoge over het hoofd te zien. Het is een opvallend gebouw. Met bruine en gele stenen, bogen in de buitenmuren, een oosterse koepel en kleurrijke glas-in-loodramen. Dit gebouw werd in 1906, dus precies 120 jaar geleden, feestelijk ingewijd. Op een doordeweekse donderdagmiddag staan de deuren voor mij open. Binnen is een grote balie waar ik word ontvangen door twee vriendelijke vrijwilligers. Samen met Geert Volders hebben zij op mijn komst gerekend.
In de synagoge kunnen bezoekers bijna iedere dag van de week terecht voor een rondleiding, expositie of activiteit. Alleen op maandagmiddag en tijdens de Joodse sabbat, van vrijdagavond bij zonsondergang tot zaterdagavond na zonsondergang, zijn de deuren gesloten voor het publiek. Als je binnen bent, is de kans groot dat je Geert ontmoet. Hij is al meer dan 8,5 jaar verbonden aan de synagoge. Eerst als manager en sinds februari 2022 als directeur.
Over de geschiedenis van Synagoge Groningen kan Geert dan ook veel vertellen.
We gaan zitten in de grote ruimte achter de ontvangstbalie. Op deze plek worden activiteiten en exposities georganiseerd. Aan de achterkant van deze ruimte, achter een hekwerk, bevindt zich de sjoel. Tijdens de sabbat komen de mensen hier samen. Ook is hier de Thora te vinden: de vijf boeken van Mozes.
In de grote ruimte zie ik panelen hangen van een nieuwe expositie: 120 jaar Synagoge Groningen. "120 is een symbolisch getal in de Thora," legt Geert uit, "Mozes zou de leeftijd van 120 jaar hebben bereikt. Daarom wensen we elkaar op verjaardagen 'tot 120 jaar'." 120 is hier dus vooral bedoeld als knipoog.
Vanaf het jaar 1981 worden in de synagoge verschillende activiteiten georganiseerd. "Deze hoeven niet per se een link te hebben met het joodse geloof of de joodse cultuur," vertelt Geert, "Maar ze mogen daar ook niet mee botsen. Zo worden er bijvoorbeeld geen kerkdiensten gehouden. Maar een concert, theatervoorstelling of expositie past heel goed."
Welke culturele activiteiten zijn er in de synagoge?
Een van de activiteiten die in maart worden georganiseerd, is een concert van Capriccio Clarinet Orchestra. Daar kijkt Geert naar uit. Ook is hij enthousiast over Popronde Groningen, waar de synagoge afgelopen oktober een van de locaties was. "Je merkt dat zo'n activiteit een heel nieuw en eigen publiek trekt. Mensen kijken om zich heen en ik zie hen denken: wat gebeurt hier?"
Weer iets anders was een tangofestival dat plaatsvond in de synagoge. De balie, waar de vrijwilligers hun gasten normaal gesproken ontvangen, werd omgetoverd tot een draaitafel. In de grote ruimte werd gedanst. Die ervaring was volgens Geert heel anders dan een klassiek concert, maar qua activiteit paste het. Ook koestert hij mooie herinneringen aan de voorstelling Eer De Haan, deze stond in het teken van het leven van Jacob Israël de Haan. Tegelijkertijd was in de synagoge een expositie over De Haan. Voor Geert kwam toen alles heel mooi bij elkaar: het verhaal, de plek en de expositie.
De medewerkers van de synagoge
De organisatie bestaat grotendeels uit vrijwilligers, waaronder mensen die zelf niet-Joods zijn. Zij helpen mee om de synagoge open te stellen voor bezoekers. Mede door hun inzet kunnen vele activiteiten worden georganiseerd. Geert is zelf ook regelmatig op de vloer te vinden; om bezoekers op te vangen of om te helpen met praktische zaken. Datzelfde geldt voor de conservator en de coördinator die eveneens in dienst zijn. "In de praktijk lopen sommige bezigheden weleens door elkaar," licht hij toe: "Het komt voor dat je een taak van een ander overneemt. Dat hoort erbij en iedere dag verloopt anders. Als er even niemand op een bepaalde plek kan zijn, dan moet je roeien met de riemen die je wél hebt."
Naast het organiseren van activiteiten, benadrukt Geert het belang van voorlichting en educatie.
De Joodse gemeenschap is klein. In de synagoge neemt de sjoel qua oppervlakte opvallend weinig ruimte in. Geert benoemt dat sommige mensen denken dat dit komt door de ontkerkelijking; dat is onjuist. De échte reden is de geschiedenis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd negentig procent van de Joodse gemeenschap vermoord om wie ze waren.
Momenteel leven we in een onrustige tijd. Er gebeuren nare dingen in de wereld en groepen mensen worden uitgesloten. Voor Geert is dat juist een belangrijke motivatie om door te gaan en de deuren open te blijven houden. Hij stelt: "Dat heeft altijd zin. Ook als je bijvoorbeeld te maken hebt met homofobie en vrouwenhaat." Zelf maakte hij een bizarre en confronterende situatie mee. Op een keer, het was tegen het einde van de middag, stond er een jongen voor de synagoge. Hij vertelde Geert dat hij uit Spanje kwam en ze raakten met elkaar in gesprek. Op een gegeven moment gaf de jongen toe dat hij aanvankelijk bang was om met een Jood te praten. Zo'n open gesprek kan volgens Geert veel veranderen.
Als theaterlocatie kent de synagoge uitdagingen, maar ook zegeningen.
Een reguliere theaterzaal is volledig uitgerust om een voorstelling te geven. In de synagoge werken bepaalde dingen anders. Zo moet je er rekening mee houden dat dit gebouw een rijksmonument is. Je kunt dus niet zomaar een spijker in een muur slaan of een zuil blauw verven... Het licht en de akoestiek werken anders. Geert zegt hierover: "Toen de synagoge in het jaar 1906 werd opgeleverd, waren er geen microfoons. De voorganger stond alleen. Daar is dit gebouw op ingericht. Als je hier een voorstelling houdt, speel je een hele andere kant op dan een voorganger zou doen. Daar moet je rekening mee houden."
Aan de andere kant… Deze ruimte kent ook genoeg zegeningen. Geert moet denken aan de vele edities van Synagogue Showcase tijdens Eurosonic, gehost door de band Vikings in Tibet. Buiten werd het vroeg donker. Mede door de glas-in-loodramen was het licht binnen prachtig en sfeervol. Bovendien schrikt hij niet zo heel snel van een theatrale uitdaging en kijkt hij ook vooral naar wat er wél mogelijk is. "En er kán ook veel," besluit hij.
Ik neem afscheid van Geert en verlaat de synagoge. De deur valt achter mij dicht. Ongetwijfeld kom ik hier weer terug. Om opnieuw in de geschiedenis en de architectuur te duiken. Of om een concert of voorstelling te beleven. Ik ervaar het vooral als een gastvrije ontmoetingsplek. Voor nu: gefeliciteerd Synagoge Groningen! Tot 120 jaar en heel veel mooie jaren daarna!
Hoofdafbeelding: © René de Boer: Geert Volders in gesprek met Ingrid de Vries, Synagoge Groningen
Dio van Velden
Verhalen
